'Αλλά τι ακριβώς σημαίνει «σκέψη»; Κατά τη διάρκεια που δεχόμαστε εντυπώσεις δια μέσου των αισθήσεων, ώστε να αναδύονται νοητικές εικόνες, αυτό δεν είναι ακόμα «σκέψη». Και όταν τέτοιες εικόνες, συγκροτούνται σε συνειρμούς, όπου κάθε μέλος θυμίζει ένα άλλο, ούτε κι αυτό είναι «σκέψη». Ωστόσο, όταν μια απ’ αυτές τις εικόνες ξαναβρίσκεται σε πολλούς συνειρμούς αυτού του τύπου, γίνεται -από την ίδια της την αναδρομή και μόνο- ένα στοιχείο οργάνωσης, γιατί συνδέει τους διάφορους συνειρμούς ανάμεσά τους. Ένα τέτοιο στοιχείο είναι τότε ένα όργανο, ένας συλλογισμός. Σ’ ό,τι αφορά εμένα, νομίζω ότι η μετάβαση από την ελεύθερη συσχέτιση ή από την «ονειροπόληση», στη σκέψη αυτή καθ’ αυτή, χαρακτηρίζεται από τον λιγότερο ή περισσότερο σημαντικό ρόλο που παίζει ο «συλλογισμός». Δεν είναι απόλυτα αναγκαίο ένας συλλογισμός να είναι προσδεμένος σε κάποιο σήμα που να μπορεί ν’ αναγνωρίζεται ή ν’ αναπαράγεται δια των αισθήσεων (λέξη). Αντίθετα όμως, αν αυτό συμβαίνει μπορούμε να πούμε ότι η «σκέψη» έγινε κοινοποιήσιμη. Αλλά -θα διερωτηθεί ο αναγνώστης αυτών των γραμμών- με ποιο δικαίωμα αυτός ο άνθρωπος επιτρέπει στον εαυτό του να χειρίζεται με τόσο απλοϊκό κι ανέμελο τρόπο ιδέες που θίγουν ένα τόσο προβληματικό τομέα, χωρίς να κάνει τον παραμικρό κόπο ν’ αποδεικνύει αυτά που λέει; Η απάντησή μου είναι η εξής: είναι η ίδια η φύση της σκέψης μας που κάνει να παίζουμε τόσο ελεύθερα, με τους συλλογισμούς (ιδέες). Και αν μ’ αυτό το παιχνίδι κατορθώνουμε να φτάνουμε ως ένα βαθμό στην κατανόηση των αισθήσεών μας, αυτό αρκεί τότε να μας δικαιώσει. Όπως κι αν έχει τό πράγμα η ιδέα της «αλήθειας» δεν μπορεί ακόμα να βρει εφαρμογή σε μια τέτοια δομή.'

Άλμπερτ Αϊνστάιν, Αυτοβιογραφία, μτφρ. Κώστα Μιλτιάδη, εκδ. Κοροντζή

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου