'Αν βλέπουμε στην ιδέα της δημιουργίας του κόσμου τη θηλυκή αρχή και στην ιδέα της απολύτρωσης την αρσενική, τότε η διάσταση μεταξύ των δύο οδηγεί εκ νέου στην αρχέγονη διάσταση των δύο φύλων. Όπως ακριβώς ο άντρας και η γυναίκα έλκονται αμοιβαία για την αναπαραγωγή και την απολύτρωση, όπως ο ένας χρειάζεται τον άλλον και τελικά αίρουν την αντίθεσή τους μέσα στην ερωτική ενότητα, έτσι πρέπει να εξισορροπηθούν η ανδρική και η γυναικεία αρχή, ο Λόγος και ο Βίος, μέσα σε μιαν ανώτερη ενότητα που αναιρεί την πολικότητα. Αν εξωθούμε αλαζονικά την ιδέα της απολύτωσης σε αντιπαράθεση με τη δημιουργία, αυτό σημαίνει ότι επαναλαμβάνουμε σε κοσμική κλίμακα την ασκητική-ανδρική λύση του γενετήσιου προβλήματος, η οποία προήλθε από τον γενετήσιο φόβο. Η αηδία για τα εγκόσμια δεν είναι τίποτε άλλο παρά η ενδυναμωμένη και ανυψωμένη σε μεταφυσικό επίπεδο περιφρόνηση του θηλυκού. Αλλά στο θεϊκό σχέδιο για τη σωτηρία δεν έχουν θέση ούτε η περιφρόνηση του μεμονωμένου θηλυκού ούτε η περιφρόνηση του θηλυκού στοιχείου του κόσμου.
   Οι παραπάνω προβληματισμοί μας οδηγούν [...] στη ρήση του Πλάτωνα ότι το νόημα του έρωτα είναι «τὸ τίκτειν ἐν τῷ καλῷ». Μου φαίνεται ότι ο Πλάτων συνδέει σ’ αυτήν τη σκοτεινή ρήση το μυστήριο της δημιουργίας και το μυστήριο της απολύτρωσης και προσπαθεί να τα εναρμονίσει. Δεν λέει ότι το νόημα του έρωτα είναι μόνον η δημιουργία (τίκτειν) ούτε απλώς η αρμονία, το λυτρωτικόν (το καλόν), αλλά η δημιουργία μέσα από τη χάρη. Έτσι συνδέει το δημιουργικό με τη μακαριότητα της απολύτρωσης. Θεωρεί την υπερχείλιση της ερωτικής χάριτος πηγή δημιουργίας. Σύμφωνα με την άποψη αυτή ο θεός, ο αιωνίως χαριζόμενος, δημιούργησε τον κόσμο από πλησμονή. Αλλά και το αντίθετο είναι εύλογο και έχει ήδη διατυπωθεί: ότι ο θεός έπλασε τον κόσμο από ένδεια και λαχτάρα. Τότε δεν απολύγει η απολύτρωση στη δημιουργία, αλλά η δημιουργία πήγασε από την επιθυμία για απολύτρωση που δεν είχε εκπληρωθεί. Το κίνητρο της απολύτρωσης συνεπώς είναι το αρχικό. Είναι αυτό που περιέχει την τέρψη της δημιουργίας. Παρόμοιοι προβληματισμοί απασχολούν τον E. von Hartmann: «Δεν έχει σημασία ποιο είναι το κίνηγτρο που ωθεί το δημιουργό. Το κίνητρο για δημιουργία είναι πάντα επιθυμία για αλλαγή της υπάρχουσας κατάστασης, που ποτέ δεν μας ικανοποιεί πλήρως. Ένας θεός που είναι πάντοτε απολύτως ικανοποιημένος δεν μπορεί να δημιουργήσει, γιατί δημιουργία σημαίνει μετάβαση από το τίποτε στο κάτι. Αυτό σημαίνει εσκεμμένη μεταβολή της υπάρχουσας κατάστασης. Όμως αν η υφιστάμενη κατάσταση ικανοποιεί, τότε η μεταβολή δεν μπορεί να συντελεσθεί». Αλλά και η χριστιανική αντίληψη, σύμφωνα με την οποία ο θεός, ο δημιουργός του κόσμου, είναι ταυτόχρονα θρησκευτική αγάπη, εναποθέτει και την τέρψη της δημιουργίας και το κίνητρο της απολύτρωσης στο θεό. Έτσι οι δύο αυτές δυνάμεις εμφανίζονται ως οι δύο πλευρές της θεϊκής υπόστασης. Αν ο θεός δεν υποφέρει και δεν λαχταρά την απολύτρωση, δεν υπάρχει δημιουργία του κόσμου! Ο κόσμος προήλθε από την κρυφή λαχτάρα για υπέρβαση της μοναξιάς, και η λαχτάρα αυτή εισχώρησε σε κάθε δημιούργημα. Όμως μαζί υπεισήλθε και το μακάριο προαίσθημα ότι κάθε δημιουργία ικανοποιεί τη λαχτάρα αυτή. Έτσι το κίνητρο της απολύτρωσης και η τέρψη της δημιουργίας βρίσκονται σε αλληλεξάρτηση μέσα στα ανεξιχνίαστα βάθη της ύπαρξης, και η πίστη στην ενότητα της αιτίας του κόσμου έχει σωθεί.
   Τι προηγήθηκε, η δημιουργία του κόσμου ή η απολύτρωσή του; Πρόκειται άραγε για γεγονότα που συνέβησαν άπαξ; Κανείς δε μπορεί ν’ απαντήσει σ’ αυτά τα ερωτήματα. Αν ο θεός ενωθεί πάλι με τον κόσμο, όπως πιστεύουν οι μυστικιστές, δεν θα τον δημιουργήσει τότε πάλι εκ νέου; Δεν θα συνενωθεί πάλι εκ νέου μαζί του; Δεν θα εξακολουθήσει να συνενώνεται σύμφωνα με τον κοσμικό ρυθμό στον αιώνα τον άπαντα; Σύμφωνα με τις αντιλήψεις των Ινδών και των Αζτέκων ο κόσμος καταστρέφεται και αναγεννάται. Η σύγχρονη επιστήμη μας διδάσκει ότι το σύμπαν διαστέλλεται και συστέλλεται. Μπορούμε λοιπόν να φανταστούμε ότι αιωνίως εναλλάσονται, ακολοουθώντας ένα ρυθμό, δημιουργία και απολύτρωση του κόσμου. Αν όντως έτσι έχουν τα πράγματα, δημιουργία ή απολύτρωση θα ήταν κινήσεις του απείρου, ταυτόχρονα οι αναπνοές του θεού.'

Βάλτερ Σούμπαρτ, Θρησκεία και Έρως, μτφρ. Μ. Ζ. Κοπιδάκης & Αικατερίνη Σκλήρη, εκδ. Ολκός

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου