'Σε ένα μικρό βιβλιοπωλείο στο Μπάνες αγόρασα το βιβλίο Ο λαός της Κούβας του Φερνάντο Ορτίς (1881-1969), ενός κοινωνιολόγου-ανθρωπολόγου-νομικού, που έχει αναγνωριστεί ως ο «ο τρίτος άνθρωπος που ανακάλυψε την Κούβα», μετά τον Κολόμβο και τον Αλεξάντερ φον Χούμπολντ. Είναι ένα παράξενο βιβλίο, γραμμένο μεταξύ 1908 και 1912, επηρεασμένο από τις νέες ανθρωπολογικές, ψυχολογικές και κοινωνιολογικές θεωρίες που είχαν μόλις κάνει την εμφάνισή τους και ήταν πολύ της μόδας στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 2ού αιώνα στην Ευρώπη. Ο Ορτίς επηρεάστηκε από τον Τσέζαρε Λομπρόζο, του οποίου ήταν φίλος και μαθητής στο Πανεπιστήμιο του Τορίνο μέχρι το 1903. Ήταν ένα είδος αναγεννησιακού ανθρώπου, ο οποίος συνδύαζε όλες τις επιστήμες και προσπαθούσε να βρει επιστημονικές και ορθολογικές εξηγήσεις για καθετί γύρω του.
   Το ξεφυλλίζω. Για παράδειγμα, στο κεφάλαιο 5 γράφει για την αβουλία και την τάση των Κουβανών προς την τεμπελιά, το μιλιταρισμό, τη μαγκιά και την υπερήφανη στάση περί απειθαρχίας, τη φιλοξενία και τη γενναιοδωρία, τη μονοτονία της ζωής και καταλήγει με μερικές παραγράφους για το μουσικό είδος ντανσόν.
   Οι αντιλήψεις του είναι περίεργες, συμπωματικές και αρκετά κοντά στην αλήθεια. Αν και αδιάλλακτες. Για παράδειγμα: «[…] εδώ, το φαινόμενο του αρχηγού της φυλής είθισται να βασίζεται στο κύρος του δυνατού, που συχνά αποκτάται μέσω κατάχρησης της εξουσίας και σχεδόν πάντα με την απειλή όπλων και βίαιων μεθόδων. Οι χωρίς θρησκεία και πλούτο Κουβανοί αποδέχονται την ηγεσία των πολεμιστών, όπως οι αμόρφωτοι λαοί. Κι έτσι παρατηρείται η άνοδος ατόμων που δεν στηρίζονται σε άλλη πολιτική βάση πέρα από το βασικό τους ελάττωμα: την ξεπερασμένη σήμερα παιδική τους επιθετικότητα».
   Και συνεχίζει: «Ο νοητικός λήθαργος στερεί από τον Κουβανό τα πνευματικά κίνητρα, η απάθεια και η αβουλία τού αποσπούν την επιθυμία του για κινητικότητα και οι μέρες περνούν γκρίζες, σιωπηλές και απαράλλακτες για το λαό».
   Αναφέρεται επίσης στην «υπερβολική σεξουαλικότητά μας»: «Η σεξουαλική μας ζωή ξεκινά υπερβολικά πρόωρα. […]. Το πάθος μάς φέρνει πιο κοντά τον ψυχικό μας πατέρα: την αραβική ψυχή του ανδαλουσιανού, που είναι αισθησιακός, ζηλιάρης, γεμάτος πάθη […] η γυναίκα μονοπωλεί την προσοχή. Στην εκκλησία, στο θέατρο, το σαλόνι, στο δρόμο, η γυναίκα είναι βασίλισσα, γίνεται έμμονη ιδέα. Και το γεγονός ότι η λατρεία μας δεν απευθύνεται στην Ουράνια Αφροδίτη, ούτε προκύπτει από μια πλατωνική σεξουαλικότητα, αποδεικνύεται από τον ζωώδη χαρακτήρα των ερωτικών μας εκφράσεων. Δεν αναζητούμε τη γυναίκα, αλλά το θηλυκό, το καλό θηλυκό […]. Στον ψυχικό μας κόσμο που χαρακτηρίζεται από παιδικό αυθορμητισμό και πυρωμένη σεξουαλικότητα, επικρατεί πάντα το θηλυκό».
   Ο Φερνάντο Ορτίς σπούδασε για μεγάλο διάστημα στη Βαρκελώνη, στη Μαδρίτη, στην Ιταλία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, καθώς και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ήταν πολυμαθέστατος, πολύγλωσσος και ασχολήθηκε επισταμένα με την πολιτική, την παιδαγωγική και τις ανθρωπολογικές μελέτες. Στο τεράστιο έργο του συγκαταλέγονται τουλάχιστον δώδεκα βιβλία που εύστοχα φανερώνουν μεγάλες αλήθειες και θεωρούνται πλέον κλασικά και απαραίτητα αναγνώσματα, όπως τα: Η απάτη των φυλών (1945), Οι μαύροι σκλάβοι (1916) και Κουβανική επιχειρηματολογία για τον καφέ και τη ζάχαρη (1940).
   Το βιβλίο αυτό, Ο λαός της Κούβας, απ’ ό,τι φαίνεται, κυκλοφόρησε σε μία και μοναδική έκδοση, του 1997, από τον εκδοτικό οίκο Κοινωνικών Επιστημών στην Αβάνα. Αν και γράφτηκε πριν από σχεδόν εκατό χρόνια, υποστηρίζει ιδέες ακανθώδεις, αλλά θαρραλέες και ριψοκίνδυνες. Νομίζω ότι κανείς πια δεν γράφει έτσι, με τόση ελευθερία και τόσο θράσος. Εδώ και δεκαετίες οι άνθρωποι έχουν επιλέξει «να μιλούν χαμηλόφωνα και να μην ανακατεύονται για να μη βρουν το μπελά τους». Ή, ακόμα καλύτερα: «Βούλωσέ το και μην ανακατεύεσαι, θα βρεις το μπελά σου». Έτσι, οι λίγοι που γράφουν, είναι ακόμα πιο σιωπηλοί. Μακριά από ακανθώδεις ιδέες και προβληματισμούς. Τίποτα που να υποκινεί απορίες, συζητήσεις, φασαρίες, προβλήματα.'

Πέδρο Χουάν Γκουτιέρες, Στην Καρδιά της Κούβας, μτφρ. Κλεοπάτρα Ελαιοτριβιάρη, εκδ. Μεταίχμιο

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου