'Όσο και να τονίζουμε την τέλεια ενότητα και στερεότητα του συνολικού έργου του Νίτσε, ποτέ δε θα υπερβάλλουμε. Διάδοχος του Σοπενχάουερ, μαθητής του οποίου παρέμεινε ακόμα και όταν είχε προ πολλού απαρνηθεί τον δάσκαλο, στην πραγματικότητα παράλλαξε, επεξέτεινε, σφράγισε καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του μονάχα μία πανταχού παρούσα ιδέα, που αρχικά εμφανίζεται ως εντελώς υγιής και αναμφισβήτητα αρμόδια να κρίνει την εποχή της, και που στην πορεία περιπίπτει σε τέτοια μαιναδική αγριότητα, ώστε μπορούμε να χαρακτηρίσουμε την ιστορία του Νίτσε ως την ιστορία της παρακμής αυτής της ιδέας.
   Ποια είναι αυτή η ιδέα; Για να την κατανοήσουμε, θα πρέπει να την αναλύσουμε στα συστατικά της, στα αντικρουόμενα τμήματά της. Τα παρουσιάζω ανάκατα, και είναι τα εξής: ζωή, πολιτισμός, συνείδηση ή γνώση, τέχνη, ευγένεια, ηθική, ένστικτο. Σε αυτό το πλέγμα ιδεών κυριαρχεί η έννοα του πολιτισμού. Σχεδόν ταυτίζεται με την ίδια τη ζωή: πολιτισμός είναι η ευγένεια της ζωής, και με τη ζωή συνδέονται, ως οι πηγές και οι όροι της, η τέχνη και το ένστικτο, ενώ οι θανάσιμοι εχθροί και εξολοθρευτές του πολιτισμού και της ζωής φιγουράρουν η συνείδηση και η γνώση, η επιστήμη και εντέλει η ηθική - η ηθική, που ως προστάτιδα της αλήθειας επιτίθεται στη ζωή, αφού η αλήθεια βασίζεται ουσιωδώς στην επίφαση, στην τέχνη, στην προσποίηση, στην προοπτική, στην ψευδαίσθηση, και το λάθος είναι ο πατέρας καθετί έμβιου.
   Ο Νίτσε κληρονόμησε από τον Σοπενχάουερ την πρόταση ότι «η ζωή ως παράσταση και μόνο, στην καθαρή θέασή της ή όταν επαναλαμβάνεται στην τέχνη, αποτελεί σημαίνον θέαμα», δηλαδή την πρόταση ότι η ζωή δικαιώνεται μονάχα ως αισθητικό φαινόμενο. Η ζωή είναι τέχνη και επίφαση, τίποτα περισσότερο, και γι’ αυτό ίσταται υψηλότερα από την αλήθεια (που αποτελεί υπόθεση της ηθικής) και τη σοφία (ως γλώσσα του πολιτισμού και της ζωής) - μια τραγική, ειρωνική σοφία, που βάζει όρια στην επιστήμη από καλλιτεχνικό ένστικτο, για χάρη του πολιτισμού, και υπερασπίζεται την ανώτερη αξία, τη ζωή, ενάντια σε δύο πλευρές: αφενός ενάντια στον πεσιμισμό όσων αρνούνται τη ζωή και υπερασπίζονται το επέκεινα ή τη νιρβάνα, αφετέρου ενάντια στον οπτιμισμό των κενόσοφων και εκείνων που επιδιώκουν να βελτιώσουν τον κόσμο, οι οποίοι μας παραμυθιάζουν για την επίγεια ευτυχία και τη δικαιοσύνη για όλους και προετοιμάζουν τη σοσιαλιστική εξέγερση των δούλων. Ο Νίτσε έδωσε στην τραγική αυτή σοφία, που ευλογεί τη ζωή με όλη της την ψευτιά, τη σκληρότητα και τη φρίκη, το όνομα του Διονύσου.'

Τόμας Μαν, Η Φιλοσοφία του Νίτσε υπό το Φως της Εμπειρίας μας, μτφρ. Γιώργος Λαμπράκος, εκδ. Οκτώ

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου