'Ἴσως δὲν εἶναι τυχαῖο ὅτι ἡ φυλὴ ποὺ συνέβαλε τὰ μέγιστα στὸ νὰ φέρει τὴν ὑπόσχεση τῆς ἀθανασίας στῆν καρδιὰ καὶ τὴν οὐσία τῶν θρησκειῶν μας, συνέβαλε ἐπίσης τὰ μάλα στὴν ἀρχὴ τοῦ ἀνατοκισμοῦ καὶ ἀγαπᾶ ἰδιαίτερα αύτὸ τὸν πιὸ ὑπολογιστικὸ ἀπὸ ὅλους τοὺς ἀνθρώπινους θεσμούς.
   Μᾶς βλέπω λοιπὸν ἐλεύθερους νὰ ἐπιστρέψουμε σὲ κάποιες ἀπὸ τὶς πιὸ ἀσφαλεῖς καὶ βέβαιες ἀρχὲς τῆς θρησκείας καὶ τῆς παραδοσιακῆς ἀρετῆς — ὅτι ἡ τσιγγουνιὰ εἶναι ἁμαρτία, ὅτι ἡ τοκογλυφία εἲναι κακὴ διαγωγή, καὶ ἡ ἀγάπη τοῦ χρήματος μισητή, ὅτι τοὺς δρόμους τῆς ἀρετῆς καὶ τῆς σοφίας τοὺς παίρνουν ἀληθινότερα ὅσοι σκέφτονται λιγότερο τὸ αὔριο. Θὰ βάλουμε καὶ πάλι τοὺς σκοποὺς πιὸ πάνω ἀπὸ τὰ μέσα, καὶ θὰ προτιμᾶμε τὸ καλὸ ἀπὸ τὸ χρήσιμο. Θᾶ τιμᾶμε αὐτοὺς ποὺ μποροῦν νὰ μᾶς διδάξουν πῶς νὰ περνᾶμε τὴν ὥρα καὶ τὴ μέρα μας ἐνάρετα καὶ καλά, τοὺς γοητευτικοὺς ἀνθρώπους ποὺ μποροῦν νὰ ἀπολαμβάνουν ἄμεσα τὰ πράγματα, τὰ κρίνα τοῦ ἀγροῦ οὔτε κοπιάζουν οὔτε γνέθουν.'

Τζον Μέιναρντ Κέινς, Οικονομικές Προοπτικές για τα Εγγόνια Μας, μτφρ. Χρήστος Μαρσέλος, εκδ. Περισπωμένη
* * *

  'Ἡ ἱστορικότητα τῆς οἰκονομίας δὲν εἶναι ὅμως ἄσχετη μὲ τὴν ἱστορικότητα τοῦ ἀνθρώπου, σὲ αὐτὴν ὑπάγεται καὶ ἀπὸ αὐτὴν ἐξηγεῖται, τουλάχιστον κατὰ τὸ μέρος ποὺ δὲν ἀφορᾶ τὶς εἰδοποιοὺς διαφορές της. Ἡ ἴδια ἡ βασικὴ σκέψη τοῦ Κέυνς, ἐπειδὴ ἀκριβῶς εἶναι διάβροχη ἀπὸ ἱστορικότητα, γι’ αὐτὸ καὶ ἐπιφυλάσσει στὴν οἰκονομικὴ δραστηριότητα τὸ ρόλο ποὺ ἀντιστοιχεῖ σὲ ὄ,τι οἱ ἀρχαῖοι ὀνόμαζαν χρηματιστική, μιὰ «χαμηλή», σὲ σύγκριση μὲ τὶς ἄλλες ποὺ (πρέπει νὰ) ἐνδιαφέρουν τὸν ἐλεύθερο ἄνθρωπο, δραστηριότητα. Καὶ γι αὐτὸ πιστεύει πὼς ὅταν ἱκανοποιηθοῦν οἱ ἀπόλυτες ἀνάγκες, θὰ στραφοῦμε ἐλεύθεροι στὴν ἱκανοποίηση τῶν ἄλλων, τῶν μὲ μιὰ ἔννοια ἀκόρεστων, ποὺ τὶς προσδιορίζει ὡς ἀνάγκες ἀναγνώρισης τῆς ὑπεροχῆς μας. Ὑπείροχον ἔμμεναι ἄλλων, αὐτὸ εἲναι καὶ πάλι ἕνα ἀρχαιοελληνικὸ ἰδεῶδες. Ὅταν ὅμως θὰ ἔχουν ἱκανοποιηθεῖ οἱ ἀπόλυτες ἀναγκες, καὶ δὲν θὰ ἀποφασίζουν πιεστικὰ γιὰ τὰ πάντα, δὲν θὰ ἀσχολεῖται κανεὶς μόνο μὲ τὴν ὑπεροχή του, ἀλλὰ θὰ μπορεῖ νὰ εἶναι καὶ ἀλτρουιστής — τὸ λόγο παίρνει ἐδῶ τὸ χριστιανικὸ παρελθόν μας. Ὁπότε, μόνο πρὸς τὸ παρὸν εἶναι δικαιολογημένος ὁ ἐγωισμός, γιατὶ εἶναι χρήσιμος. Μετά, ὅταν θὰ ἀσχολούμαστε μὲ πνευματικότερες δραστηριότητες καὶ μέσῳ αὐτῶν θὰ ἀποδεικνύουμε στοὺς ἄλλους τὴν ἀνωτερότητά μας, θὰ ἔχουμε τὴν πολυτέλεια νὰ εἴμαστε καὶ ἀλτρουιστές. Καταλαβαίνει κανεὶς γιατί, χωρὶς ψευδαισθήσεις γιὰ τὴ ραστώνη τῆς δικῆς του ἠθικῆς συνείδησης, ὁ Κέυνς ἀνησυχοῦσε σοβαρὰ γιὰ τὴν ἀποτελεσματικότητα ποὺ θὰ μποροῦσε νὰ ἔχει ἡ ἐκκοσμικευμένη θρησκεία τοῦ κομμουνισμοῦ. Τὴν ὁποία βέβαια δὲν μποροῦσε νὰ κρίνει ἡθικά, ἀφοῦ, ὅπως ὁ κομμουνισμὸς τῆς ἐποχῆς του θυσίαζε τὸ παρὸν στὸ μέλλον, ἔτσι καὶ ἐκεῖνος ἀναστέλλει τὸ ἠθικὸ αἴτημα γιὰ ἑκατὸ χρόνια. Ὁ ἀστὸς Κέυνς δὲν καταλαβαίνει ὅτι (ὅπως τὸ εἶχε πεῖ ὁ Νίτσε) ἡ κενὴ θέση τοῦ θεοῦ δὲν μπορεῖ νὰ καλυφθεῖ ἀπὸ κάτι ἄλλο, καί, μολονότι προτιμᾶ νὰ μείνει ὁ ἴδιος ἄθρησκος, (δηλαδὴ ἀφανάτιστος), δὲν προβλέπει (τὸ 1925) τὶς ἑκατόμβες ποὺ ἑτοιμάζει ἡ θρησκεία τῆς ἡθικῆς. Οἱ ὁποῖες θὰ γίνουν, μέχρι τὸ τέλος τοῦ ψυχροῦ πολέμου, τὸ τέλειο ἄλλοθι γιὰ τὶς ἀβελτηρίες τοῦ ἀστικοῦ κόσμου.'

Χρήστος Μαρσέλος, από τον Επίλογο της έκδοσης

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου