'Οἱ ζοφερές ἀποτυχίες τοῦ σοσιαλισμοῦ νά πραγματώσει τίς ἴδιες του τίς ἐξαγγελίες στόν αἰώνα μας, καί συγκεκριμένα ἡ ἀδυναμία του στήν πράξη νά ἐκθεμελιώσει πολύπλοκες δομές κυριαρχίας μετακινώντας ἁπλῶς το ἔδαφος τῆς οἰκονομικῆς ἀνισότητας, κοινωνικοποιώντας δηλαδή τά μέσα παραγωγῆς, ὑπέβαλε σ᾽ ἕναν μεγάλο ἀριθμό στοχαστῶν αὐτῆς τῆς περιόδου νά σκεφτοῦν ἐκ νέου και ν᾽ ἀναδείξουν στή θεωρητική σκέψη μιά ρητή διάκριση ἀνάμεσα στήν πολιτική και την οἰκονομική σφαίρα, διάκριση ἡ ὁποία ὑπῆρχε στήν κλασική ἀστική πολιτική θεωρία καί τήν ὁποία τόσο βιαστικά θέλησε νά ἐξαλείψει, μέ τήν ἀδιαμεσολάβητη ὑπαγωγή τῆς πρώτης στή δεύτερη, ὁ Μάρξ. Στοχαστές μέσα ἀπὸ τἠν παράδοση τοῦ μαρξισμοῦ ὅπως ὁ Φράντς Νώυμαν, ἔξω ἀπ᾽ αὐτήν ὅπως ἡ Χάννα Ἄρεντ, στοχαστές πού διέρρηξαν βίαια τή σχέση τους μέ τόν μαρξισμό ὅπως ὁ Κορνήλιος Καστοριάδης, ἐπανέρχονται ἀκατάπαυστα σ᾽ αὐτό τό σημεῖο προσπαώντας νά καταδείξουν ἕνα ὁρισμένο στοιχεῖο αὐτονομίας τῆς πολιτικῆς σφαίρας, καί αὐτό πάντοτε σημαίνει, ἐν τέλει, τήν ἀναγκαιότητα μιᾶς αὐτόνομης θεωρίας τῆς δημοκρατίας.Ἡ κριτική πού ἄσκησε ὁ Λυσιέν Γκολντμάν στόν σοβιετικό πειραματισμό, συνάγοντας ὅτι κάθε ὑποχώρση τῆς κοινωνικῆς πραγμοποίησης (καί αὐτό σημαίνει, μιά ὁρισμένη αὐτονόμηση τοῦ θεσμικοῦ στοιχείου, με τήν ἀρνητική ἔννοια πού κατήγγειλαν ὁ Μάρξ καί ὁ Λούκατς) συνεπάγεται καί μιά σοβαρή ριψοκινδύνεηση ἐπανόδου σέ ἀρχαϊκές μορφές βαρβαρότητας, δείχνει ἀκριβῶς πρός τήν ἴδια κατεύθυνση. Καί ἀκριβῶς αὐτό τό σημεῖο πρέπει νά θεωρηθεῖ ἡ βασική ἀφετηρία καί ἡ μόνιμη κατά βάθος ἀναφορά τοῦ Γιοῦργκεν Χάμπερμας. Ξεκινάει λοιπόν αὐτός ὁ νεαρός Γερμανός, θρεμμένος πνευματικά μέσα στήν ἀτμόσφαιρα τῆς βαθειᾶς ἀπογοήτευσης ὅλων τῶν φλογερῶν ἐπαναστατικῶν ἐλπίδων πού ἀκολούθησε τόν τελευταῖο πόλεμο, καί ἰδιαίτερα σέ μιά Γερμανία ἔνοχη καί ὑπό ἄμεση πολιτική κηδεμονία, μεταφράζοντας ἐξαρχῆς τό ἀξιακό πρόταγμα πού ἦταν στόν Μάρξ ὁ κομμουνισμός ἤ ἡ κοινωνία τῶν συναιτερισμένων παραγωγῶν στήν ἰδέα μιᾶς ἐλεύθερης δημόσιας σφαίρας, σφαίρας ἡ ὁποία στίς παροῦσες συνθῆκες ἔτεινε νά συρρικνώνεται κάτω ἀπό τόν σφετερισμό τῶν διευθυνόντων καί τῶν τεχνικῶν. Μποροῦμε ἤδη νά διακρίνουμε τήν ἀκτίνα δράσης τῆς σκέψης τοῦ Χάμπερμας, τἠν ὁποία ποτέ ἐν συνεχεία δέν θά ὑπερβεῖ στήν ἀνάπτυξή της αὐτή ἡ σκέψη: τό μονο πού μπορεῖ νά ἀντιπαρατεθεῖ στίς ἐργαλειοτεχνικές μεταμορφώσεις τοῦ ὄψιμου καπιταλσιμοῦ εἶναι ἡ ἐπάνοδος σέ μιά «ὑγιή» ἀστική φιλοσοφία, σέ μιά ἐπαναξίωση τῶν ἀξιωμάτων τοῦ Διαφωτισμοῦ.'

Φώτης Τερζάκης, Φιλοσοφικός Ρεφορμισμός: Προβλήματα Διαλεκτικής και Ολότητος στη Φιλοσοφία και την Πολιτική Θεωρία του Jürgen Habermas, εκδ. Έρασμος

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου