Κλειτοριδεκτομή

Η κλειτοριδεκτομή, η πιο διαδεομένη μορφή σεξουαλικού ακρωτηριασμού των γυναικών, εμφανίζεται στην Αίγυπτο των Φαραώ πολύ πριν από το Ισλάμ. Το Κοράνι δεν περιέχει τέτοια αναφορά, αλλά ένα χαντίθ, το οποίο δεν αποδέχονται όλοι, κάνει λόγο για μια συμβουλή του Μωάμεθ στη γυναίκα που εκτελεί την κλειτοριδεκτομή: «Άγγιζε, μην τρίβεις, διότι το άγγιγμα κάνει το πρόσωπο να λάμπει κι ευχαριστεί περισσότερο τον σύζυγο».
   Η «κλειτοριδεκτόμος» κόβει συνήθως την κλειτορίδα και τα μικρά χείλη, αλλά καμιά φορά φτάνει ως την ολική αφαίρεση των χειλέων (αγκτηριασμός), κλείνοντας σχεδόν ολοκληρωτικά το αιδοίο μέχρι τον γάμο ή μεταξύ δύο τοκετών. Παρά την κινητοποίηση και τις επίσημες απαγορεύσεις, δύο εκατομμύρια νέες γυναίκες υφίστανται κλειτοριδεκτομή, κυρίως στην υποσαχάρια Αφρική. Σήμερα, στην Αίγυπτο, την Ινδία, τη μουσουλμανική Ασία έχουν ευνουχιστεί 130 εκατομμύρια γυναίκες. Από το 1980, η χειρουργική ανάπλαση της κλειτορίδας που γίνεται στην Ευρώπη μπορεί να μειώσει τον πόνο κατά την ούρηση, την εμμηνορρυσία και τον τοκετό για τις γυναίκες που έχουν υποστεί κλειτοριδεκτομή, ενώ παραλλήλως η κλειτορίδα αποκτά ξανά κάποια ευαισθησία.
   Οι πρακτικές και οι δικαιολογίες που δίνονται γι’ αυτή την πολύπλοκη διαδικασία, που γίνεται από γυναίκες σε γυναίκες και υποτίθεται ότι εγγράφει τα κορίτσια στην κοινότητα των γυναικών και των μελλοντικών μητέρων, αποκόπτοντάς τα συμβολικά από τη μητέρα τους, ποικίλλουν ανάλογα με τις εθνότητες, τις χώρες και τις εποχές: άλλοτε προβάλλονται ζητήματα αισθητικής, άλλοτε προφύλαξης, κάθαρσης, προστασίας της παρθενίας, αύξησης της γονιμότητας και αποφυγής του αυνανισμού (όπως πρότεινε ο δρ. Τισσό, στη Λοζάννη, τη δεκαετία του 1760). Επίσης χρησιμοποιείται ως πρόσχημα η προστασία του βρέφους κατά τον τοκετο (η κλειτορίδα μπορεί να του προκαλέσει βλάβη), ή οι παραδόσεις της μητριαρχίας.
   Στην πραγματικότητα πρόκειται για τον ακρωτηριασμό του πραγματικού σώματος των γυναικών, καθώς και των απειλητικών φαντασιώσεών τους, οι οποίες εντοπίζονται στην κλειτορίδα. Έτσι, ακρωτηριάζεται η επιθυμία και η γυναικεία απόλαυση, που φαίνονται αναξέλεγκτες, εφόσον το γυναικαίο σώμα εκλαμβάνεται ως δίφυλο: ένα μικροσκοπικό πέος ενσαρκώνει την απειλή του ευνουχισμού των ανδρών. Λες και αρκεί να επέμβει κανείς στα γεννητικά όργανα των γυναικών και στην απόλαυση που αντλούν από αυτά, ώστε να καταργηθούν οι φαντασιώσεις και η ακραία συγκίνηση και το άγχος που προκαλούν στο σώμα και την ψυχική, ανδρική και γυναικεία.

*

Μαλλιά

«Μαλλιά χυτά σε κύματα ως την πλάτη! Μπούκλες! Άρωμα φορτωμένο αμεριμνησία», γράφει ο Μποντλαίρ στο ποίημα «Η κόμη» (1857) περιγράφοντας πώς οι άνδρες χάνονται στο «αρωματικό δάσος». Παράφορα ερωτευμένος με μια ξανθή πλεξούδα που βρήκε σ’ ένα παλιό έπιπλο, ο ήρωας της νουβέλας του Μοπασσάν Η κόμη τρελένεται όταν «βυθίζει τα δάχτυλά του στο γοητευτικό ρυάκι των νεκρών μαλλιών».
   Η Ιουδήθ θυμάται τη μητέρα της που, επειδή έχει κουραστεί να χτενίζει κάθε πρωί τις μακριές κοτσίδες της δεκατριάχρονης κόρης της, της κόβει τα μαλλιά. Η Ιουδήθ δεν το ξεχνά ποτέ: «ξαφνικά δεν υπήρχε πια τίποτα». Θα ξαναμακρύνουν αλλά... Ο Σαμψών χάνει τη δύναμή του όταν η προδότρα Δαλιδά του κόβει τα μαλλιά. Τα ατίθασα παιδιά ηττώνται όταν τους ξυρίζουν το κεφάλι, όπως οι γυναίκες όταν τις κουρεύουν ή τις καλύπτουν με μπούρκα: η υποταγή περνάει από τα μαλλιά.
   Αυτό το «τίποτα» που διαδέχεται τις κομμένες κοτσίδες κρυβόταν από τα μαλλιά που έκοψε η μητέρα. Ο Φρόυντ κάνει μια παρακινδυνευμένη υπόθεση: πλεξούδες και πλέξιμο, δυο γυναικείες δραστηριότητες που κρύβουν την απουσία του πέους. Σωτήριο παράδοξο αυτής της «τραβηγμένης από τα μαλλιά» αγορίστικης σεξουαλικής θεωρίας: τα μαλλιά-ερπετά του κεφαλιού της Μέδουσας, με το άγριο βλέμμα, εκφράζουν τον τρόμο του μικρού αγοριού μπροστά στο μητρικό αιδοίο –ένα «τίποτα» που περιβάλλεται από τρίχες– και την ακαμψία του πέους του (που έχει πετρώσει από φόβο, βέβαια, αλλά είναι σκληρό έτσι κι αλλιώς).
   Η Μαρία Μαγδαληνή σκουπίζει τα πόδια του Χριστού με τα μακριά, λυτά μαλλιά της. Σύμφωνα με τον ιστορικό τέχνης Ντανιέλ Αράς, συνδυάζοντας την αμαρτωλή Εύα με την παρθένο Μαρία, η Μαρία Μαγδαληνή συνενώνει την ακαθαρσία με την αγνότητα, την πνευματική αγάπη με την αισθησιακή, ενώ υπόσχεται τη μετάβαση από τη μία στην άλλη. Τα μαλλιά της, τα χαρακτηριστικά της, καταδεικνύουν τις παλιές της αμαρτίες. Η μεταμέλεια που δείχνει στην έρημο διατηρεί τα ίχνη των αμαρτιών: τίποτα δεν επαρκεί ώστε να τις καλύψει ολοκληρωτικά, να εμποδίσει την απρέπεια του σώματος που είναι γυμνό κάτω από τα μαλλιά, τα οποία μακραίνουν αδιάκοπα. Αυτό που κρύβουν και ταυτοχρόνως δείχνουν (όπως συμβαίνει στις ονειρικές εικόνες) τα μαλλιά της Μαρίας Μαγδαληνής είναι οι τρίχες του εφηβαίου, στο οποίο απαγορεύονται οι θωπείες, καθώς και οι τρίχες του «πινέλου» (στα λατινικά pencillus, δηλαδή «μικρό πέος») στο οποίο απαγορεύεται ακόμα και το αποκαλυπτικό βλέμμα. Ο Ιησούς, όταν του πλένει τα πόδια, μεταμορφώνει το δέρας της πόρνης σε μαλλιά μιας αγίας.


από το Μικρό Λεξικό της Σεξουαλικότητας, επμλ. Ζακ Αντρέ, εκδ. Πατάκη

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου