'Στις μέρες μας με δυσκολία θα βλέπαμε το γάμο σαν το «κατάλοιπο» του κατακερματισμού των κοινωνικών ομάδων. Είναι αλήθεια πως εξακολουθούμε να παντρευόμαστε, αλλά και να χωρίζουμε, καθώς και να «συζούμε», ή να ενωνόμαστε με Pacs. Όμως μας αναγγέλουν, πως η οικογένεια, συρρικνωμένη ήδη στο ζευγάρι με τους απογόνους του, περιέρχεται τώρα στην καινούρια της μορφή, τη λεγόμενη μονογονεϊκή,  σε ποσοστό πάνω από σαράντα τοις εκατό των περιπτώσεων. Και βρισκόμαστε προφανώς στο ξεκίνημα.
   Ας έλθουμε στην ουσία του θέματος: μήπως έχουν αλλάξει οι στοιχειώδεις δομές της συγγένειας; Ο Λακάν αναφερόμενος στον Λεβί-Στρος, αρεσκόταν να υπενθυμίζει το νόμο που τις διέπει, εν αγνοία μάλιστα των πρωταγωνιστών, σύμφωνα με τον οποίον οι γυναίκες –και ας τους κακοφαίνεται, έλεγε διακινούνται μέσα στη γενεαλογία των ανδρών σαν αντικείμενα ανταλλαγής ή συμμαχίας. Πώς θα ήταν δυνατό να ισχύει κάτι τέτοιο σήμερα όταν το ιδεώδες της ισότητας έχει εισχωρήσει για τα καλά μέσα στο πραγματικό; Πώς το αντιλαμβανόμαστε; Μα, αν μη τι άλλο, κατάφερε να σαρώσει όλες τις ιεραρχίες των συμβολικά κατεστημένων θέσεων. Όπως γνωρίζουμε όμως, δεν επήλθε η βασιλεία της ισότητας, αλλά η ισοπέδωση των συμβολικών διαφορών που εφεξής επιτρέπει μόνο την ανισομέρεια των δεδομένων – πράγμα που αλλάζει τα πάντα. Ασφαλώς μαχόμαστε ενάντια σε αυτήν την ανισομέρεια εν ονόματι της διανεμητικής δικαιοσύνης, η οποία μονίμως λαθεύει όταν είναι να διανεμηθούν τα αγαθά και τα πραγματικά δικαιώματα, παρότι τώρα πλέον μόνον οι ανήλικοι και ορισμένοι ψυχικά ασθενείς στερούνται το δικαίωμα της ελεύθερης αυτοδιάθεσης.
   Βεβαίως ο καθένας εξακολουθεί, παρά το ισχύον δίκαιο, να βιώνει τη δοκιμασία των ορίων του ασυνειδήτου, αλλά η πραγματική διακίνηση των σωμάτων, από χώρα σε χώρα, από σπίτι σε σπίτι, από κρεβάτι σε κρεβάτι, υπόκυπτει, πλέον, σε άλλους περιορισμούς, πιο συνδυαστικούς ή πιο πραγματικούς από εκείνους που επέβαλλε το συμβολικό. Μιας και τα απρόοπτα της ζωής έχουν πια αντικαταστήσει τους ρυθμισμένους αυτοματισμούς του συμβολικού, τώρα πια κυβερνούν οι συνθήκες της γέννησης, η μοναδικότητα στις προτιμήσεις, τα απρόοπτα στην πολιτική, οι μεταβολές στην αγορά εργασίας, και όλα συνδυαζόμενα ορίζουν το τυχαίο της συνάντησης.
   Όλοι προσκυνητές του τυχαίου, λοιπόν! Η νέα θρησκεία διαθέτει ήδη τους δικούς της ιερείς, εξομολόγους και εμπόρους, όλους εκείνους τους «ισορροπιστές» με το ευαγγέλιο του «ίσως αύριο», με την άφεση αμαρτιών με ένα «στάθηκες άτυχος», με τη διαχείριση των πιθανοτήτων που μπορεί να προσφέρει τα πάντα: μια μητέρα, έναν πατέρα, ακόμη και μια ολόκληρη οικογένεια για το ορφανό, ένα παιδί σε όποιο χρώμα θέλετε, «μία φιλεναδίτσα» εξ Ανατολής, έναν σύντροφο για μία ζωή ή για μία στιγμή κτλ. Αναμφισβήτητα, μπορεί να υποθέσει κανείς ότι το καθεστώς του ξέφρενου ατομικισμού που οργιάζει στις μέρες μας, με φόντο διαλυμένους παλαιούς κοινωνικούς δεσμούς, σύντομα θα δημιουργήσει δικούς του κανόνες και πιθανότατα, όπως υποστηρίζουν οι οπτιμιστές, νέες αλληλεξαρτήσεις.
   Η ένωση δια του γάμου περιορίζεται πλέον στο ζευγάρι των συντρόφων. Δεν συνδέει δηλαδή δύο οικογένειες, με τα αγαθά τους, τις περιουσίες τους, την ιστορία τους, όπως συνέβαινε άλλοτε, αλλά δύο άτομα που ενώνονται για τις κοινές τους προτιμήσεις. Ως εκ τούτου, ο γάμος βρίσκεται περισσότερο εκτεθειμένος στους κινδύνους του έρωτα: όσο κι αν ευελπιστεί να διαρκέσει για πάντα, εντούτοις είναι γνωστό τοις πάσι πως πρόκειται για ευσεβή πόθο που κάποια στιγμή θα εξανεμιστεί. Το αποδεχόμαστε πλέον ανοιχτά σε σημείο που ετοιμάζουμε ταυτόχρονα συμβόλαια πράξης γάμου και λύσης γάμου, όπως συμβαίνει ήδη στις ΗΠΑ. Οι διασημότητες της σόου μπίζνες, για παράδειγμα, με τους αλλεπάλληλους δεσμούς και χωρισμούς τους, μέσω των ΜΜΕ συμβάλλουν αναμφισβήτηα στο να εξοικοιωθούμε με την ιδέα ενός ζευγαριού που έχει ημερομηνία λήξης. Γενικώς, οι πρόσκαιροι και πολλαπλοί δεσμοί της εποχής μας δείχνουν τελικά πόσο εύθραστη ήταν η περίφημη εκείνη συμβολική σύμβαση, εκείνο το ελκυστικό «είσαι η γυναίκα μου» του ερωτικού λόγου, που φαίνεται να στερείται της απαιτούμενης δύναμης για τη θεμελίωση δεσμών μεγάλης διαρεκίας μέσα στον πολιτισμό.
   Δεν είναι τυχαίο που η ψυχανάλυση ήρθε με τον Λακάν να καταδείξει το «δεν υπάρχει σχέση των φύλλων» σαν την τρύπα που βρίσκεται σε ότι πλέκεται από κοινωνικό δεσμό, την ίδια στιγμή που ο σύγχρονος πολιτισμός απογείωνε τον ατομικισμό στο ζενίθ του. Αυτή η χρονική σύμπτωση είναι από μόνη της ενδεικτική ενός πραγματικού. Φανερώνει πως το παραδοσιακό ζευγάρι, εκείνο που ενωνόταν μέσω του γάμου, για μια ζωή, και το οποίο βρισκόταν εγγεγραμμένο μέσα στο ασυνείδητο, όπως λέει ο Λακάν, υπό τη μορφή δύο συνοδοιπόρων σε κοινό ταξίδι, στο ταξίδι της ζωής, πως το παραδοσιακό αυτό ζευγάρι λοιπόν, ήταν άρρηκτα δεμένο, όχι λόγω των δεσμών του έρωτα και μόνον. Τι άραγε περιμένουμε από τους δεσμούς του έρωτα; Το θέμα πάντως είναι να δούμε μέχρι ποιου σημείου αυτοί οι δεσμοί συνάδουν με την πρακτική του γάμου.'


Κολέτ Σολέρ, Τι Έλεγε ο Λακάν για τις Γυναίκες: Μια Ψυχαναλυτική Μελέτη, μτφρ. Μαβίνα Πανταζάρα, εκδ. Ερατώ

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου